Apel organizacji społecznych w sprawie standardów wyboru Rzecznika Praw Obywatelskich

Stoimy przed szansą wypracowania wzorcowego standardu wyboru RPO. Proces ten obejmuje wysuwanie merytorycznych kandydatur na konstytucyjny urząd Rzecznika Praw Obywatelskich, zorganizowanie w Parlamencie rzetelnych, dostępnych wysłuchań publicznych osób kandydujących, wybranie najlepszego/j kandydata/tki i powołanie nowego RPO z zachowaniem ustawowego terminu. Konieczne jest też zapewnienie Biuru Rzecznika Praw Obywatelskich możliwości UE skutecznego działania w trakcie nowej kadencji poprzez zagwarantowanie adekwatnych do skali realizowanych zadań środków finansowych.

Zgodnie z ustawą Rzecznik współdziała z organizacjami społecznymi. Rozumiemy i doceniamy znaczenie tego urzędu dla ochrony praw człowieka, równego traktowania i zasad państwa prawa. Dlatego jako organizacje społeczne apelujemy do instytucji państwa i wnioskodawców o:

1. odpowiedzialne i przemyślane wysuwanie kandydatur na urząd RPO
   Zgodnie z ustawą z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich, Rzecznikiem może być obywatel polski wyróżniający się wiedzą prawniczą, doświadczeniem zawodowym oraz wysokim autorytetem ze względu na swe walory moralne i wrażliwość społeczną.Ważnym dowodem na wrażliwość społeczną osoby kandydującej na urząd RPO jest jej wcześniejsze zaangażowanie na rzecz praw człowieka, równego traktowania wszystkich osób, wspierania grup wrażliwych i przeciwdziałania dyskryminacji.

   Apelujemy o zgłaszanie osób najlepiej przygotowanych do pełnienia roli Rzecznika Praw Obywatelskich. Niezależnie od tego, kto aktualnie sprawuje władzę, RPO zawsze powinien stać po stronie ludzi, a nie jakiejkolwiek formacji politycznej.

2. organizację merytorycznych, dostępnych, szeroko nagłośnionych i transmitowanych wysłuchań publicznych osób kandydujących na urząd Rzecznika Praw Obywatelskich w Parlamencie
   28 kwietnia obywatelska Inicjatywa „Nasz Rzecznik” wystąpiła do Marszałka Sejmu i Marszałkini Senatu o organizację wysłuchań publicznych osób kandydujących na urząd RPO w Parlamencie, z możliwością zadawania pytań osobom kandydującym i poznania ich wizji sprawowania urzędu. Inicjatywa „Nasz Rzecznik” wyraziła nasze wspólne przekonanie, że wysłuchania publiczne osób kandydujących na kluczowe państwowe stanowiska w przestrzeniach Sejmu i Senatu powinny być w Polsce utrwaloną dobrą praktyką.Cieszy nas pozytywny odbiór apelu przez Panią Marszałkinię Senatu i Pana Marszałka Sejmu. Liczymy na jego dalszą realizację.

   Zorganizowane z odpowiednim wyprzedzeniem, rzetelne wysłuchania publiczne osób kandydujących na kluczowe stanowiska w państwie mają bowiem fundamentalne znaczenie dla dokonania właściwego wyboru. Budują zaufanie do organów i instytucji państwa, wzmacniają społeczne zaangażowanie i pokazują rolę konstytucyjnych urzędów z perspektywy ochrony praw każdej i każdego z nas.

   Wysłuchania publiczne powinny być dostępne dla osób z niepełnosprawnościami oraz otwarte na udział wszystkich zainteresowanych osób i organizacji. Jednocześnie, pożądane jest aktywne uczestnictwo parlamentarzystów i parlamentarzystek w wysłuchaniach – niezbędne dla świadomego zagłosowania za danym kandydatem lub kandydatką.

   Odpowiednio zorganizowane wysłuchania pozwolą zarówno stronie obywatelskiej, jak i politykom i polityczkom, zadać ważne pytania i usłyszeć, w jaki sposób osoby kandydujące na urząd RPO chcą bronić praw każdego i każdej z nas.

3. dokonanie odpowiedzialnego wyboru Rzecznika Praw Obywatelskich, w oparciu o rzetelne wysłuchania publiczne i merytoryczne przesłanki
   Oczekujemy wyboru osoby spełniającej najwyższe kryteria bezstronności i kompetencji. Wybór “Rzecznika naszych praw” musi być wolny od politycznych kalkulacji i partyjnych nacisków na każdym etapie procedury.W dobrze funkcjonującym demokratycznym państwie obywatele i obywatelki muszą widzieć, że mają do czynienia z rzeczywistym wyborem, nie polityczną nominacją, a osoby, które ubiegają się o najwyższe stanowiska, odznaczają się najwyższymi standardami, doświadczeniem i wiedzą.
4. sprawne przeprowadzenie procesu wyboru Rzecznika Praw Obywatelskich, z poszanowaniem powagi urzędu i jego znaczenia dla nas wszystkich
   23 lipca 2026 r. upływa kadencja obecnego Rzecznika Praw Obywatelskich, profesora Marcina Wiącka. 28 kwietnia br. Marszałek Sejmu Włodzimierz Czarzasty oficjalnie otworzył procedurę zgłaszania kandydatur na urząd RPO IX kadencji, które można zgłaszać do 23 czerwca 2026 roku.Mając w pamięci wybory RPO sprzed kilku lat, kiedy Parlament dokonał wyboru Rzecznika dopiero przy szóstej próbie jego wyłonienia po tym, jak 9 września 2020 r. upłynęła 5-letnia kadencja dr. hab. Adama Bodnara, chcemy uniknąć podobnego scenariusza.

   Liczymy, że do 23 lipca 2026 r. Parlament wybierze na urząd RPO osobę, która łączy najwyższe kompetencje i doświadczenie z niezależnością i autentyczną społeczną wrażliwością. Transparentny, zrozumiały proces wyboru RPO wzmocni zaufanie zwykłych ludzi do instytucji państwa.

5. wpisanie procedury wysłuchania publicznego osób kandydujących na urząd RPO do Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
   Wpisanie do Regulaminu Sejmu wysłuchania publicznego osób kandydujących na urząd RPO z udziałem społeczeństwa obywatelskiego będzie ważnym krokiem na rzecz utrwalenia najwyższych standardów demokratycznych.Istnieją już pozytywne doświadczenia takich wysłuchań – na Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, Szefa Krajowego Biura Wyborczego i Prezesa Najwyższej Izby Kontroli.

   Wiemy, że propozycja zmiany uregulowania wysłuchań publicznych wpłynęła do Komisji Regulaminowej, Spraw Poselskich i Immunitetowych Sejmu jeszcze za kadencji poprzedniego Marszałka.

6. zagwarantowanie odpowiedniego finansowania Biura Rzecznika Praw Obywatelskich
   Każda osoba mieszkająca i przebywająca w Polsce ma prawo oczekiwać wsparcia Rzecznika Praw Obywatelskich wszędzie tam, gdzie zawodzi państwo. Apelujemy o zapewnienie Biuru RPO środków finansowych i zasobów kadrowych adekwatnych do liczby rozpatrywanych spraw (ok. 80 tysięcy rocznie) oraz skali realizowanych zadań.Rzecznik Praw Obywatelskich – niezależny organ ds. równości, interweniujący na linii człowiek-instytucja, nadzorujący Krajowy Mechanizm Prewencji Tortur i przestrzeganie Konwencji o prawach osób z niepełnosprawnościami – bywa dla zwykłego człowieka ostatnią deską ratunku w starciu z aparatem państwa. Dlatego tak ważne jest, by osoba kandydująca na urząd RPO zachowała niezależność od jakiejkolwiek partii politycznej i władzy wykonawczej, a osoba wybrana, sprawując urząd, wykazywała się bezstronnością.

   Zgodnie z polskim prawem Rzecznika Praw Obywatelskich powołuje Sejm za zgodą Senatu. Sejm decyduje również o wielkości budżetu RPO. To wielka odpowiedzialność wobec nas wszystkich. W Państwa rękach jest dziś wybór Rzecznika lub Rzeczniczki naszych praw, a następnie zapewnienie Biuru RPO możliwości skutecznego działania.

   Standardy wyboru RPO, które wypracuje i utrwali polski Parlament przy zaangażowaniu społeczeństwa obywatelskiego, będą nam dobrze służyć przez wiele lat, bez względu na to, jak potoczą się kolejne polityczne wybory. Wzmocnią zaufanie mieszkańców i mieszkanek Polski do instytucji państwa. Będą świadectwem dojrzałości naszej demokracji.

   Liczymy na pozytywną odpowiedź przedstawicieli i przedstawicielek Parlamentu Rzeczypospolitej Polskiej na powyższe obywatelskie postulaty. Wspólnie zadbajmy o instytucję, która stoi na straży praw każdego i każdej z nas.

Z wyrazami szacunku

Lista sygnatariuszy:

Inicjatywa „Nasz Rzecznik”

Stowarzyszenie wspierające Inicjatywę „Nasz Rzecznik”

Akcja Demokracja

Green REV Institute

Federacja Bezpieczna Żywność

European Fem Institute

Forum Obywatelskiego Rozwoju

Spółdzielnia Socjalna “Zakład Aktywności Zawodowej”

Fundacja dla Polski / Fundusz Obywatelski im. Ludwiki i Henryka Wujców

Fundacja Wolności

Helsińska Fundacja Praw Człowieka

Lepsza Demokracja

Komitet Obrony Demokracji

Fundacja Aktywna Demokracja

Otwarta Rzeczpospolita – Stowarzyszenie przeciw Antysemityzmowi i Ksenofobii

Obywatele RP

Fundacja SOK

Fundacja Autism Team

Fundacja Moc Partnerstwa

Klub Świadomej Młodzieży Fundacji Autism Team

Inicjatywa obywatelska “Chcemy całego życia!”

Godność i Wsparcie Drogą i Nadzieją, ruch społeczny

Rubikus HelpUA

Fundacja Per Humanus

Hematoonkologiczni – Stowarzyszenie Chorych na Nowotwory Krwi i Ich Bliskich

Fundacja “Dom tam, gdzie Ty”

Polskie Stowarzyszenie imienia Janusza Korczaka

Kooperatywa Mosty Perspektyw
Stowarzyszenie “Jesteśmy Razem”

Fundacja Rodzic w mieście

Fundacja im. Julii Woykowskiej

Fundacja Kobiety Wędrowne

Fundacja Interakcja

Fundacja Jesteśmy Ważni
Ogólnopolska Kampania Społeczna “Ważni i Widoczni – Rodzice Opiekunowie OzN”

Fundacja na rzecz Kobiet i Planowania Rodziny FEDERA

Stowarzyszenie Patchwork

Fundacja AleKlasa

Fundacja Widzialne

Instytut Spraw Publicznych

Kampania Przeciw Homofobii

Stowarzyszenie Inicjatywa Kobiety Piaseczno

Democracy is OK, DOK

Strajk Kobiet Berlin #feminiberlinpolska

Manifest Wolnej Polki

Berliński Kongres Kobiet

Koszalińskie Stowarzyszenie Aktywności Lokalnej Era Kobiet

Fundacja Edukacja-Równość-Aktywność-Dialog-Era Dialogu

Fundacja Wolność od Religii

Fundacja Czas Kobiet

Feminoteka

Ośrodek Działań Ekologicznych „Źródła”

Fundacja Blind&Proud

Fundacja NieOdkładalni

Fundacja Wolności Gospodarczej

Stowarzyszenia NIEwidzialni

Stowarzyszenie Nomada

Fundacja Równa Szkoła – Równe Życie

Fundacja Odpowiedzialna Polityka

Fundacja Edukacyjna ODITK

Stowarzyszenie Kongres Kobiet

Amnesty International Polska

Fundacja Miasto Obywatelskie Lubartów

Laboratorium Narracji

Fundacja Artonomia

Fundacja “Pro Aperte”

Fundacja Wymiany Kulturowej toTU toTAM

Fundacja WWF Polska

Fundacja Inicjatywa Dom Otwarty

Fundacja FIONA

Fundacja Aktywnych FURIA

Fundacja Przestrzeń do życia
Stowarzyszenie Łódzkie Dziewuchy Dziewuchom

Fundacja Akceptacja

Fundacja im. Stefana Batorego

Fundacja Po Mojemu

Fundacja AB Show

Stowarzyszenie Local Girls Movement

Stowarzyszenie Interwencji Prawnej

Fundacja Humanitarni

Sieć Obywatelska Watchdog Polska

Stowarzyszenie “NIGDY WIĘCEJ”

Stowarzyszenie Atypowych Samorzeczników “Spectrum Aureum”

ATTENTIO – Stowarzyszenie Osób Dorosłych z ADHD

Stowarzyszenie Mudita

Fundacja Niebieski Szlak

Fundacja “Pomóż Mi Żyć”

Fundacja “515 kilometrów”

Fundacja Matecznik

Fundacja To Proste

Stowarzyszenie Pomocy Osobom Autystycznym

Porozumienie AUTYZM-POLSKA

Fundacja PROJEKT ROZ

Fundacja Panoptykon

Ogólnopolska Federacja Organizacji Pozarządowych

Fundacja Aktywizacja

Fundacja “W Imię Zwierząt”

Stowarzyszenie “Mężczyźni Przeciw Przemocy”

Fundacja Zwierzęta Niczyje

Fundacja Szkatułka

Fundacja Ziemia Bioróżnorodna (dawna Fundacja Rozwoju i Edukacji Regionalnej)

Redakcja “Czaban Robi Raban”

Fundacja Raban

Fundacja na Rzecz Osób z Niepełnosprawnościami (Fronia)

Fundacja Radioactivedog

Fundacja Wspólnota Nadziei

Polskie Towarzystwo Prawa Antydyskryminacyjnego

Stowarzyszenie Szkoła do Kuchni

Fundacja Instytut na rzecz Ekorozwoju

Fundacja Dla Gigantów

Stowarzyszenie na Rzecz Dzieci i Dorosłych z Mózgowym Porażeniem Dziecięcym “ŻURAWINKA”

Fundacja Bez Szeptu

Klub Inteligencji Katolickiej

Centralna Rada Romów

Fundacja Pole Dialogu

Fundacja “Merkury”

Autyzm Polska Fundacja Pomocy Osobom Autystycznym

Fundacja Inna Przestrzeń

Fundacja NO.BA

Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków

Wspólnota Robocza Związków Organizacji Społecznych

Wielkopolska Rada Koordynacyjna Związek Organizacji Pozarządowych

Fundacja “Rodzice dla Klimatu”

Stowarzyszenie matek, ojców i sojuszników osób LGBTQIA My, Rodzice

Fundacja Polskie Forum Migracyjne

Polski Związek Głuchych Oddział Łódzki

Polskie Forum Osób z Niepełnosprawnościami

Koło Gospodyń Wiejskich Przystanek Skierdy

Fundacja Ludzie z Natury

Autonomia

Fundacja Juniper

Fundacja Kupuj Odpowiedzialnie

Żydowskie Stowarzyszenie Czulent

Polska dla Zwierząt

Fundacja Świat w Naszych Rękach

Dolnośląska Federacja Organizacji Pozarządowych

Fundacja Stocznia

Stowarzyszenie MOST

Śląskie Forum Organizacji Pozarządowych KAFOS

Instytut Prawa i Społeczeństwa

Koalicja Żywa Ziemia

Federacja Konsumentów

Fundacja Rozwoju Edukacji Empatycznej Fundacja Pro Apert

Fundacja Pomerdało mi się

Stowarzyszenie Zaangażowanych Odważnych Kobiet

Wielkopolski Kongres Kobiet

Fundacja „Busola Inicjatyw Pozarządowych”

Koalicja Równych Szans

Polskie Towarzystwo Prawa Antydyskryminacyjnego

ANTERIS Fundacja Pomocy Prawnej
Fundacja TUS

Stowarzyszenie Queerowy Maj

Fundacja na Rzecz Równości

Stowarzyszenie Pro Humanum

Fundacja Równik Praw

Stowarzyszenie Tęczowa Bezprzemocowa

Lubuskie Stowarzyszenie na Rzecz Kobiet BABA

Fundacja My Pacjenci

Polski Instytut Praw Człowieka i Biznesu

Towarzystwo Edukacji Antydyskryminacyjnej

Rodzić po ludzku