Jak strażacy z mieszkańcami zwiększają gotowość na kryzysy w gminie?
Co zrobić, gdy przez kilka dni nie będzie prądu, wody lub łączności? Skąd dowiemy się o zagrożeniu? Kto pomoże samotnym osobom, gdy służby ratunkowe będą podejmowały akcję w innym miejscu? Siedem jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych z różnych części Polski postanowiło wdrożyć rozwiązania wzmacniające społeczność lokalną w radzeniu sobie z przyszłymi kryzysami. Skorzystaj z tych rozwiązań!
W trakcie realizacji projektu Wspólnota w gotowości. OSP i społeczności lokalne na rzecz odporności. jednostki Ochotniczych Straży Pożarnych przeprowadziły rozmowy z mieszkańcami i mieszkankami w formie narad lokalnych. Strażacy wspólnie z lokalną społecznością rozpoznali najczęstsze zagrożenia, z jakimi może mierzyć się ich miejscowość. Szczególną uwagę poświęcili ekstremalnym zjawiskom pogodowym i ich skutkom, takim jak fale upałów, susze, niedobory wody czy przerwy w dostawach energii. Zastanowili się też, na ile są przygotowani na takie sytuacje i czego potrzebują, by lepiej sobie z nimi radzić. Powstały rozwiązania oparte na wiedzy i doświadczeniu społeczności, którym warto się przyjrzeć, warto się nimi zainspirować podczas zainicjowanej przez siebie rozmowy lokalnej w swojej miejscowości.
W sytuacji kryzysowej pierwsze godziny mogą być kluczowe. Nie zawsze możemy liczyć na natychmiastową pomoc służb. Wtedy ogromne znaczenie ma to, czy mieszkańcy wiedzą, jak postępować, gdzie szukać informacji i na kogo mogą liczyć, a komu muszą pomóc. Okazuje się, że nawet w niewielkich społecznościach, gdzie ludzie mieszkają obok siebie od lat, nie zawsze wiemy, kto może potrzebować wsparcia. Zwracali na to uwagę strażacy podczas lokalnych narad poświęconych odporności lokalnej.
– Zauważyliśmy podczas rekrutacji do narad, że społeczeństwo ze sobą nie rozmawia. Nie rozmawia o swoich problemach, nie rozmawia o ich rozwiązywaniu – mówi Grzegorz Żeberek z OSP Brzydowo.
4 rozwiązania, które mogą zwiększyć poziom gotowości mieszkańców
-
Kiedy nie działa internet, działa sąsiad czyli o Systemie Komunikacji Kryzysowej
Wyobraźmy sobie, że nad miejscowość nadciąga gwałtowna wichura. Informacja pojawia się w internecie i mediach społecznościowych, ale nie wszyscy ją przeczytają. Część starszych mieszkańców nie korzysta ze smartfonów, inni mogą stracić zasięg albo dostęp do prądu. Jak dotrzeć do każdego?
Rozwiązaniem jest lokalny System Komunikacji Kryzysowej, który łączy nowoczesne kanały informacyjne z tradycyjnymi kontaktami sąsiedzkimi.
Jego podstawą jest ustalenie, kto odpowiada za przekazywanie sprawdzonych komunikatów, kto kontaktuje się z mieszkańcami bez internetu i do kogo można zgłosić potrzebę pomocy. W zależności od sytuacji informacje mogą być przekazywane przez lokalny kanał ostrzeżeń, telefonicznie lub bezpośrednio, z pomocą wyznaczonych osób. Każdy ma określone zadanie, kontakty do pozostałych i wie, komu przekazać zgłoszenie.
Co to zmienia? Zamiast dopiero podczas kryzysu zastanawiać się, kto ma kogo zawiadomić i gdzie szukać pomocy, mieszkańcy mają wcześniej uzgodniony sposób działania. Chodzi nie tylko o sprawne reagowanie podczas zagrożenia, ale również o lepszą znajomość potrzeb mieszkańców.
-
Lokalny System Ratunkowy, czyli pierwsza pomoc przed przyjazdem karetki
Zdarza się, że w miejscowości brakuje defibrylatora AED. Bywa też, że pozornie dostępne urządzenie okazuje się niedostępne, bo zamknięte w remizie lub zainstalowane lub schowane w miejscu niedostępnym. Innym razem – nawet jeśli jest pod ręką – zdarza się często, że tylko nieliczni mieszkańcy wiedzą, jak z niego skorzystać. Co w sytuacji, gdy dojdzie do nagłego zatrzymania krążenia? Czy fachowa pomoc medyczna dojedzie na czas – czy karetka nie napotka przeszkód w postaci korka, zamkniętego przejazdu kolejowego czy przeszkody leżącej na drodze? Czy remiza jest otwarta i sprzęt dostępny? Czy raczej jest bezpiecznie schowany pod kluczem? A czy jest osoba na miejscu, która potrafi obsłużyć ten sprzęt?
W Żelaznej Górze rozwiązano ten problem, montując ogólnodostępny defibrylator AED na zewnątrz remizy. Dzięki temu z urządzenia można skorzystać bez konieczności czekania na otwarcie budynku. W Mątykach przy świetlicy wiejskiej umieszczono profesjonalną apteczkę z modułami opatrunkowymi. Mieszkańcy i mieszkanki w razie oparzenia, krwotoku czy złamania są w stanie udzielić sobie i innym pierwszej pomocy.
Samo zainstalowanie AED lub apteczki nie jest jeszcze kompletnym systemem. Mieszkańcy muszą wiedzieć, gdzie sprzęt się znajduje, jak go użyć i jak wezwać pomoc. Podobnego zdania byli strażacy i strażaczki, którzy zorganizowali szkolenia z udzielania pierwszej pomocy, obsługi AED, reagowania na zadławienia i krwotoki.
-
Poradnik na półce nie pomoże podczas kryzysu. Domownicy w gotowości!
Wielu z nas słyszało o plecakach ewakuacyjnych i przygotowaniu na 72 godziny bez dostępu do podstawowych usług. Ale czy wiemy, gdzie w domu leży latarka? Czy mamy zapisane numery telefonów do bliskich? Czy dzieci wiedzą, gdzie się spotkać, gdy nie będzie można do siebie zadzwonić czy napisać SMS?
Rozwiązanie nazwane „Domownicy w gotowości!” opiera się na dwóch prostych narzędziach: domowej torbie ratunkowej oraz rodzinnym planie awaryjnym.
Torba nie musi oznaczać przygotowań do wojny czy ewakuacji. Może przydać się podczas długiej awarii prądu, podtopienia, nagłej choroby czy nieplanowanego wyjazdu. Powinny znaleźć się w niej rzeczy dopasowane do potrzeb domowników – na przykład latarka, baterie, powerbank, radio i podstawowe środki higieniczne.
Drugi element to rodzinny plan awaryjny. Wystarczy kartka z ważnymi numerami telefonów, ustalonym miejscem spotkania, sposobem kontaktu bez internetu i informacją, kto zajmie się dziećmi, starszymi członkami rodziny lub zwierzętami.
Jak zachęcić mieszkańców do takich przygotowań? Można zaprosić ich do remizy lub świetlicy, pokazać przykładową torbę, pomóc wypełnić plan i wspólnie zastanowić się, czego brakuje w poszczególnych domach – tak zrobił właśnie Janków Przygodzki. Nie trzeba od razu kupować wszystkiego. Warto zacząć od wykorzystania rzeczy, które już posiadamy. Najważniejsze, żeby każdy uczestnik wyszedł ze spotkania z jednym konkretnym zadaniem do wykonania w domu. Nawet jeśli będzie to tylko przygotowanie listy kontaktów czy wyznaczenie miejsca spotkania.
-
Gdy dom przestaje być bezpieczny, potrzebne jest miejsce wsparcia – Lokalny Punkt Przetrwania
Długotrwała awaria ogrzewania, brak wody czy ekstremalne zjawiska pogodowe mogą sprawić, że mieszkańcy i mieszkanki będą potrzebowali pomocy poza własnym domem. Gdzie mogą się wtedy udać?
Lokalny Punkt Przetrwania to pomysł na przygotowanie w miejscowości konkretnego budynku – na przykład remizy, świetlicy lub innej dostępnej przestrzeni – do udzielania podstawowej pomocy w sytuacji kryzysowej.
W takim miejscu, zależnie od możliwości i wyposażenia, mieszkańcy mogliby otrzymać sprawdzone informacje, wodę, ciepły napój i posiłek, skorzystać z miejsca do odpoczynku, naładować telefon czy otrzymać pierwszą pomoc. Można też przygotować osobną przestrzeń dla rodzin z dziećmi, z kocami, książkami, kredkami i zabawkami, które pomogą najmłodszym łatwiej przetrwać stresującą sytuację.
Takiego punktu nie musi prowadzić jedna instytucja. Gdy będzie taka potrzeba, OSP może zadbać o zaplecze techniczne i współpracę ze służbami, KGW o posiłki, samorząd o udostępnienie miejsca, a wolontariusze o organizację wsparcia. Można również stworzyć patrol sąsiedzki, który sprawdzi potrzeby osób niemogących samodzielnie dotrzeć do punktu.
Najważniejsze, aby miejsce, wyposażenie i podział zadań ustalić wcześniej, a następnie przetestować podczas wspólnych ćwiczeń. Dopiero wtedy wiadomo, co rzeczywiście zadziała, a co wymaga poprawy.
Nie tylko sprzęt. Najważniejsza jest współpraca
Choć rozwiązania są różne, łączy je jedna zasada: najpierw rozpoznaj lokalne potrzeby i zasoby, a dopiero później zdecyduj, co warto zrobić.
Dlatego strażacy zapraszali do narad lokalnych mieszkańców, przedstawicieli samorządów, organizacji społecznych i instytucji odpowiedzialnych za bezpieczeństwo. Wspólnie zastanawiali się, jakie zagrożenia występują lub mogą występować w ich okolicy, co już działa, czego brakuje i jak wykorzystać dostępne możliwości.
Nie chodzi o zastępowanie służb ratunkowych, ale o lepsze przygotowanie społeczności do współpracy z nimi. Im więcej osób potrafi zadbać o siebie i pomóc innym, tym większa szansa, że podczas kryzysu profesjonalna pomoc szybciej dotrze do tych, którzy najbardziej jej potrzebują.
Praktyczny przewodnik „OSP dla odporności i gotowości społeczności lokalnych” pokazuje, jak krok po kroku zastosować każde z opisanych rozwiązań, jakie zasoby będą potrzebne, kogo zaprosić do współpracy i jak sprawdzić gotowość do działania.
Rozwiązania opracowano na podstawie doświadczeń siedmiu jednostek OSP uczestniczących w projekcie „Wspólnota w gotowości. OSP i społeczności lokalne na rzecz odporności”, realizowanym we współpracy z Fundacją Stocznia.
Projekt realizowany przy wsparciu European Climate Foundation.
