Wspólnie z Fundacją Civis Polonus i Fundacją Pole Dialogu postanowiliśmy podzielić się naszymi obserwacjami, refleksjami i wskazówkami dotyczącymi realizacji paneli obywatelskich. Nasze podsumowanie możecie znaleźć w poradniku pn. „Panel obywatelski: czy i jak go organizować?”.

Przewodnik kierujemy do praktyków i praktyczek partycypacji (z samorządów terytorialnych i organizacji pozarządowych), a dzielimy się w nim naszymi obserwacjami z procesu przeprowadzonego w Warszawie i paneli obywatelskich zorganizowanych w innych polskich miastach.

Publikacja podzielona została na dwie części. W pierwszej z nich Kasia Pawłowska z naszego zespołu dała wskazówki dotyczące tego, kiedy warto organizować panel obywatelski. Przeczytacie w niej także, jak przeprowadzić taki proces on-line oraz jak na tle międzynarodowych praktyk i standardów wypadają polskie panele. W drugiej części Maria Jagaciak ze stoczniowego zespołu podjęła się przedstawienia zasad współpracy między urzędem zlecającym organizację panelu a jego koordynatorami. Poruszona została także kwestia roli ekspertów i ekspertek w panelu obywatelskim.

Poradnik stworzyliśmy w ramach projektu Przestrzeń Praktyków Partycypacji realizowanego z dotacji Program Aktywni Obywatele – Fundusz Krajowy finansowanego z Funduszy EOG.

Z inicjatywy Fundacji Orange i Orange Polska przeprowadziliśmy badanie dotyczące wykluczenia cyfrowego w Polsce oraz jego wpływu na sytuację społeczną i nierówności w dostępie do internetu. Efektem badania jest raport opisujący samo zjawisko, związane z nim trendy oraz nasze rekomendacje. Przeprowadzone przez nas badania pokazały, że obecnie wykluczenie bardziej wiąże się z postawami wobec nowych technologii, umiejętnościami i wiedzą niż z fizycznym dostępem do sieci. 

Wyniki badań przedstawiliśmy w raporcie w taki sposób, aby nadać im możliwie praktyczny charakter. Opisaliśmy w nim wymiary wykluczenia, jego stan oraz ewolucję w czasie pandemii. Wskazaliśmy konkretne grupy, do których w dobie pandemii i po jej zakończeniu należałoby w pierwszym rzędzie skierować konkretne działania wspierające włączenie cyfrowe. Wśród grup najbardziej narażonych na wykluczenie społeczno-cyfrowo znalazły się:

Wykluczenie cyfrowe dla każdej z tych grup oznacza coś innego, dlatego każdą z nich omówiliśmy w raporcie osobno. 

Staraliśmy się uwzględnić możliwie szerokie spektrum źródeł. Korzystaliśmy z danych publicznych (badań GUS, Eurostatu, UKE), badań publikowanych przez inne ośrodki, badań zlecanych przez nas wspólnie z Orange Polska, wreszcie – z danych sieciowych operatora, dzięki którym z dnia na dzień mogliśmy zobaczyć zmiany w wykorzystaniu internetu w Polsce. Wyniki tych badań uzupełniliśmy o rozmowy z ekspertami – działaczami społecznymi i badaczami zjawiska wykluczenia cyfrowego.

Raport po raz pierwszy został zaprezentowany i omówiony w ramach wydarzenia Miasteczko Myśli „Włączaj. Nie wykluczaj”. Kluczowe informacje na temat badania zostały udostępnione w mediach, zarówno ogólnotematycznych (gazeta.pl, interia.pl), jak i wielu portalach związanych z IT, telekomunikacją oraz branży fintech, w tym w serwisie spidersweb.pl.

Raport „Wykluczenie społeczno-cyfrowe w Polsce” został przygotowany przez Jana Herbsta, Aleksandrę Pierścińską i Annę Bartol z naszego zespołu badawczego z inicjatywy Fundacji Orange i Orange Polska.

Jako Fundacja Stocznia, przy udziale szerokiego grona partnerów z różnych dziedzin, realizujemy ogólnopolski proces, którego celem jest wspólny namysł nad problemem ubóstwa energetycznego w naszym kraju i partycypacyjne wypracowanie najlepszych i społecznie legitymizowanych propozycji jego rozwiązania. Liczymy, że sformułowane podczas Narady Obywatelskiej o Kosztach Energii rekomendacje, będą miały największe szanse na uwzględnienie przez władze krajowe i samorządowe w nadchodzącym czasie.

Aby osiągnąć ten cel, do wspólnej pracy zaprosimy instytucje i środowiska działające na poziomie krajowym i lokalnym oraz samych obywateli i obywatelki. Do rozmowy włączymy różne grupy zainteresowanych – przedstawicieli rządu i samorządów, ekspertów, akademików i praktyków, polityków i mieszkańców (w tym tych, których problem ubóstwa energetycznego bezpośrednio dotyczy).

Formuła procesu pn. Narada Obywatelska o Kosztach Energii

Chcemy przeprowadzić ogólnopolską rozmowę, która odbędzie się:

Na początku zgromadzimy i w przystępnej formie opublikujemy materiały na temat ubóstwa energetycznego od kluczowych interesariuszy (analizy rządowe, eksperckie i branżowe, strategie partii politycznych, postulaty różnych środowisk, np. samorządowców lub organizacji ekologicznych) oraz świadectwa pochodzące od grup, których ubóstwo energetyczne dotyczy bezpośrednio. Materiały od interesariuszy będą zawierały nie tylko część opisową (z diagnozą stanu obecnego), lecz także rekomendacyjną (z propozycjami działań do podjęcia).

Kluczowym krokiem procesu będzie włączenie do rozmowy obywateli i obywatelek. Chcemy, by odbyło się ono w formie obywatelskich narad lokalnych i narady ogólnopolskiej.

Narady lokalne to organizowane oddolnie i lokalnie w różnych miejscach i środowiskach rozmowy dotyczące tego samego tematu. Ich organizatorami może być każdy – samorządy, organizacje społeczne, uczelnie, osoby indywidualne itp. Choć skala i skład uczestników będą różne, to ich cel i przebieg pozostaną spójne – rozmowa będzie odbywać się na bazie opracowanego wcześniej scenariusza i posłuży zebraniu opinii i postulatów osób biorących udział w naradzie. Wnioski ze wszystkich narad zbierzemy w zbiorczy dokument, który – podobnie jak materiały edukacyjne – opublikujemy. Zakładamy, że uda się przeprowadzić co najmniej kilkadziesiąt narad w całym kraju.

Narada ogólnopolska obejmie z kolei 100-osobową grupę mieszkańców i mieszkanek Polski wybraną losowo – z uwzględnieniem ich cech społeczno-demograficznych. Bazując na informacjach zawartych w materiałach edukacyjnych i raporcie z obywatelskich narad lokalnych, a także korzystając ze wsparcia ekspertów i ekspertek grupa przedyskutuje możliwe rozwiązania w temacie ubóstwa energetycznego, a następnie podejmie wspólną decyzję dotyczącą finalnych rekomendacji, które następnie przedstawimy odpowiednim instytucjom i władzom.

Czas trwania październik 2021 wrzesień 2022
Koordynatorka projektu: Maria Belina-Brzozowska
Zespół: Maria Jagaciak, Katarzyna Pawłowska, Maria Perchuć-Żółtowska i Kuba Wygnański