Wspólnie z Fundacją Civis Polonus i Fundacją Pole Dialogu postanowiliśmy podzielić się naszymi obserwacjami, refleksjami i wskazówkami dotyczącymi realizacji paneli obywatelskich. Nasze podsumowanie możecie znaleźć w poradniku pn. „Panel obywatelski: czy i jak go organizować?”.

Przewodnik kierujemy do praktyków i praktyczek partycypacji (z samorządów terytorialnych i organizacji pozarządowych), a dzielimy się w nim naszymi obserwacjami z procesu przeprowadzonego w Warszawie i paneli obywatelskich zorganizowanych w innych polskich miastach.

Publikacja podzielona została na dwie części. W pierwszej z nich Kasia Pawłowska z naszego zespołu dała wskazówki dotyczące tego, kiedy warto organizować panel obywatelski. Przeczytacie w niej także, jak przeprowadzić taki proces on-line oraz jak na tle międzynarodowych praktyk i standardów wypadają polskie panele. W drugiej części Maria Jagaciak ze stoczniowego zespołu podjęła się przedstawienia zasad współpracy między urzędem zlecającym organizację panelu a jego koordynatorami. Poruszona została także kwestia roli ekspertów i ekspertek w panelu obywatelskim.

Poradnik stworzyliśmy w ramach projektu Przestrzeń Praktyków Partycypacji realizowanego z dotacji Program Aktywni Obywatele – Fundusz Krajowy finansowanego z Funduszy EOG.

Jako Fundacja Stocznia, przy udziale szerokiego grona partnerów z różnych dziedzin, realizujemy ogólnopolski proces, którego celem jest wspólny namysł nad problemem ubóstwa energetycznego w naszym kraju i partycypacyjne wypracowanie najlepszych i społecznie legitymizowanych propozycji jego rozwiązania. Liczymy, że sformułowane podczas Narady Obywatelskiej o Kosztach Energii rekomendacje, będą miały największe szanse na uwzględnienie przez władze krajowe i samorządowe w nadchodzącym czasie.

Aby osiągnąć ten cel, do wspólnej pracy zaprosimy instytucje i środowiska działające na poziomie krajowym i lokalnym oraz samych obywateli i obywatelki. Do rozmowy włączymy różne grupy zainteresowanych – przedstawicieli rządu i samorządów, ekspertów, akademików i praktyków, polityków i mieszkańców (w tym tych, których problem ubóstwa energetycznego bezpośrednio dotyczy).

Formuła procesu pn. Narada Obywatelska o Kosztach Energii

Chcemy przeprowadzić ogólnopolską rozmowę, która odbędzie się:

Na początku zgromadzimy i w przystępnej formie opublikujemy materiały na temat ubóstwa energetycznego od kluczowych interesariuszy (analizy rządowe, eksperckie i branżowe, strategie partii politycznych, postulaty różnych środowisk, np. samorządowców lub organizacji ekologicznych) oraz świadectwa pochodzące od grup, których ubóstwo energetyczne dotyczy bezpośrednio. Materiały od interesariuszy będą zawierały nie tylko część opisową (z diagnozą stanu obecnego), lecz także rekomendacyjną (z propozycjami działań do podjęcia).

Kluczowym krokiem procesu będzie włączenie do rozmowy obywateli i obywatelek. Chcemy, by odbyło się ono w formie obywatelskich narad lokalnych i narady ogólnopolskiej.

Narady lokalne to organizowane oddolnie i lokalnie w różnych miejscach i środowiskach rozmowy dotyczące tego samego tematu. Ich organizatorami może być każdy – samorządy, organizacje społeczne, uczelnie, osoby indywidualne itp. Choć skala i skład uczestników będą różne, to ich cel i przebieg pozostaną spójne – rozmowa będzie odbywać się na bazie opracowanego wcześniej scenariusza i posłuży zebraniu opinii i postulatów osób biorących udział w naradzie. Wnioski ze wszystkich narad zbierzemy w zbiorczy dokument, który – podobnie jak materiały edukacyjne – opublikujemy. Zakładamy, że uda się przeprowadzić co najmniej kilkadziesiąt narad w całym kraju.

Narada ogólnopolska obejmie z kolei 100-osobową grupę mieszkańców i mieszkanek Polski wybraną losowo – z uwzględnieniem ich cech społeczno-demograficznych. Bazując na informacjach zawartych w materiałach edukacyjnych i raporcie z obywatelskich narad lokalnych, a także korzystając ze wsparcia ekspertów i ekspertek grupa przedyskutuje możliwe rozwiązania w temacie ubóstwa energetycznego, a następnie podejmie wspólną decyzję dotyczącą finalnych rekomendacji, które następnie przedstawimy odpowiednim instytucjom i władzom.

Czas trwania październik 2021 wrzesień 2022
Koordynatorka projektu: Maria Belina-Brzozowska
Zespół: Maria Jagaciak, Katarzyna Pawłowska, Maria Perchuć-Żółtowska i Kuba Wygnański

Z inicjatywy Fundacji Orange i Orange Polska przeprowadziliśmy badanie dotyczące wykluczenia cyfrowego w Polsce oraz jego wpływu na sytuację społeczną i nierówności w dostępie do internetu. Efektem badania jest raport opisujący samo zjawisko, związane z nim trendy oraz nasze rekomendacje. Przeprowadzone przez nas badania pokazały, że obecnie wykluczenie bardziej wiąże się z postawami wobec nowych technologii, umiejętnościami i wiedzą niż z fizycznym dostępem do sieci. 

Wyniki badań przedstawiliśmy w raporcie w taki sposób, aby nadać im możliwie praktyczny charakter. Opisaliśmy w nim wymiary wykluczenia, jego stan oraz ewolucję w czasie pandemii. Wskazaliśmy konkretne grupy, do których w dobie pandemii i po jej zakończeniu należałoby w pierwszym rzędzie skierować konkretne działania wspierające włączenie cyfrowe. Wśród grup najbardziej narażonych na wykluczenie społeczno-cyfrowo znalazły się:

Wykluczenie cyfrowe dla każdej z tych grup oznacza coś innego, dlatego każdą z nich omówiliśmy w raporcie osobno. 

Staraliśmy się uwzględnić możliwie szerokie spektrum źródeł. Korzystaliśmy z danych publicznych (badań GUS, Eurostatu, UKE), badań publikowanych przez inne ośrodki, badań zlecanych przez nas wspólnie z Orange Polska, wreszcie – z danych sieciowych operatora, dzięki którym z dnia na dzień mogliśmy zobaczyć zmiany w wykorzystaniu internetu w Polsce. Wyniki tych badań uzupełniliśmy o rozmowy z ekspertami – działaczami społecznymi i badaczami zjawiska wykluczenia cyfrowego.

Raport po raz pierwszy został zaprezentowany i omówiony w ramach wydarzenia Miasteczko Myśli „Włączaj. Nie wykluczaj”. Kluczowe informacje na temat badania zostały udostępnione w mediach, zarówno ogólnotematycznych (gazeta.pl, interia.pl), jak i wielu portalach związanych z IT, telekomunikacją oraz branży fintech, w tym w serwisie spidersweb.pl.

Raport „Wykluczenie społeczno-cyfrowe w Polsce” został przygotowany przez Jana Herbsta, Aleksandrę Pierścińską i Annę Bartol z naszego zespołu badawczego z inicjatywy Fundacji Orange i Orange Polska.

Celem Katalizatora Innowacji Społecznych jest stworzenie jak najbardziej sprzyjających warunków do inicjowania, rozwijania, upowszechniania i skalowania innowacji społecznych w Polsce. Chcemy wspierać powstanie ekosystemu innowacji społecznych  opartego na zasadzie sieci, a nie na hierarchicznej strukturze. 

Dokonujemy tego na różne sposoby. Sieciujemy osoby i podmioty działające w tym obszarze, m.in. innowatorów i innowatorki, podmioty prowadzące inkubatory innowacji społecznych. Organizujemy spotkania, konferencje, warsztaty i wizyty studyjne.

Wspieramy:

Szeroko informujemy i promujemy innowacje społeczne jako narzędzie do rozwiązywania istotnych problemów społecznych.

Przygotowujemy portal www.innowacjespoleczne.pl, który będzie ważnym narzędziem wspierania informacyjnego i edukacyjnego podmiotów działających w sferze innowacji społecznych. 

Tworzymy i na bieżąco aktualizujemy bazę innowacji społecznych, w której znajdą się opisy i informacje o innowacjach wdrażanych w ramach już zorganizowanych konkursów. Baza ma spełniać dwojaką funkcję – z jednej strony promować innowacje społeczne, z drugiej – umożliwiać inkubatorom i innowator(k)om wyszukiwanie interesujących ich innowacji według określonych kryteriów. 

Działamy na rzecz upowszechniania i skalowania najlepszych nowatorskich rozwiązań. Zamierzamy wdrożyć na szerszą skalę 7 wstępnie przetestowanych innowacji społecznych.

Dzielimy się zasobami, narzędziami i wiedzą, które pomogą nam współtworzyć prężny ruch innowacji społecznych w Polsce.

Projekt, który realizujemy we współpracy z Fundacją Inicjatyw Społeczno-Ekonomicznych, jest dofinansowany w ramach Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój 2014–2020 współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

Czas trwania grudzień 2020 – czerwiec 2023
Koordynatorki projektu: Zofia Komorowska, Michalina Przeradzka i Julia Zasacka
Zespół po stronie Stoczni: Andrzej Dębowski, Teodor Klincewicz, Zofia Komorowska, Michalina Przeradzka, Kuba Wygnański i Julia Zasacka

Projekt „Innowacje na ludzką miarę 2” realizujemy w partnerstwie z Gminą Miasta Gdynia. Wspólnie poprowadzimy Inkubator pomysłów, który pomoże nam znaleźć, dopracować i przetestować oddolne innowacje dotyczące włączenia społecznego.

Naszym celem jest upowszechnienie takich innowacji, które skutecznie odpowiedzą na precyzyjnie określone problemy i potrzeby. Dlatego w naszym Inkubatorze będziemy szukać rozwiązań z zakresu:

Przeprowadzimy dwa ogólnopolskie nabory do Inkubatora pomysłów, a spośród zgłoszonych rozwiązań wybierzemy te, które będą miały największy potencjał do dalszego rozwoju.

Wspierając rozwiązania, wspólnie z pomysłodawcami będziemy szukać najlepszych sposobów odpowiedzi na dany problem oraz warunków, w jakich rozwiązania będą miały szansę wzrosnąć i skutecznie zadziałać.

Po kilkumiesięcznym dopracowywaniu pomysłów wyłonimy 52 innowacje, których autorzy i autorki otrzymają dotację na przetestowanie swoich rozwiązań w środowisku lokalnym.

10 innowacji społecznych, które podczas testu sprawdzą się najlepiej, postaramy się upowszechnić i włączyć je do polityk społecznych i praktyki.

Inkubator pomysłów będzie działał równolegle w 2 lokalizacjach – prowadzonych przez Stocznię Marzycielach i Rzemieślnikach. Domu Innowacji Społecznych w Warszawie oraz Laboratorium Innowacji Społecznych w Gdyni, ale wspierać będziemy innowatorów i innowatorki z różnych części Polski.

***

W naszym projekcie bazujemy na doświadczeniach z projektu „Innowacje na ludzką miarę”, który realizowaliśmy w latach 2016–2019 wspólnie z Gminą Miasta Gdynia, Miastem st. Warszawa oraz ECORYS Polska sp. z o.o.

Czas trwania: marzec 2020 – czerwiec 2023
Koordynatorzy działań Stoczni: Maria Lewandowska-Woźniak i Adam Chabiera
Partner: Gmina Miasta Gdynia (Laboratorium Innowacji Społecznych)
Zespół projektu po stronie Stoczni: Anna Bartol, Natalia Klamann, Jan Wiśniewski, Maciej Onyszkiewicz, Damian Jaworek, Zofia Komorowska, Katarzyna Pliszczyńska, Kuba Wygnański

Projekt jest współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój.

Na zlecenie Fundacji Citi Handlowy i Fundacji Rozwoju Społeczeństwa Wiedzy Think zbadaliśmy, jak młodzi ludzie postrzegają przedsiębiorczość. Wyniki badania zebraliśmy w raporcie „Młodzi a przedsiębiorczość. Możliwości, wyzwania, bariery (COVID), oczekiwania i potrzeby młodych ludzi”.

O szczegółach badania piszemy tutaj, a poniżej dzielimy się najważniejszymi wnioskami.

Wizerunek przedsiębiorczości wśród młodych Polaków

Przedsiębiorczość to termin, który kojarzy się przede wszystkim z sylwetką i cechami poszczególnych osób, które mogą być (lub nie być) przedsiębiorcze. Osoby badane w mniejszym stopniu odnoszą przedsiębiorczość do relacji zawodowych, rodzinnych czy towarzyskich z otoczeniem.

Dla większości osób pierwszym skojarzeniem z przedsiębiorczością jest korzystanie z posiadanej wiedzy i umiejętności. Cechą charakterystyczną osoby przedsiębiorczej jest pozyskiwanie wiedzy i nowych kompetencji dosłownie wszędzie, nie tylko w ramach edukacji. Właściwie spożytkowane wiedza i umiejętności okazały się ważniejszym wyróżnikiem osoby przedsiębiorczej niż zarabianie pieniędzy.

Ważnymi wymiarami przedsiębiorczości są ciągły samorozwój, dążenie do celu i dawanie upustu wrodzonej kreatywności. Były one wskazywane wyraźnie częściej niż cechy relacyjne: współpraca z innymi oraz liderowanie. Ostatnim wymiarem przedsiębiorczości jest korzystanie z okazji, które podczas wywiadów omawiane było wyraźnie szerzej, niż mogłaby sugerować liczba wskazań w badaniu jakościowym.

Osoby prowadzące własny biznes mają nieco inne skojarzenia z „byciem na swoim” niż te, które nigdy tego nie doświadczyły. Pierwsi koncentrują się na odpowiedzialności, drudzy – na ciągłym rozwijaniu się i bogatych perspektywach.

Również obraz osób przedsiębiorczych nie jest uniwersalny dla wszystkich grup. W tym przypadku za główny czynnik różnicujący uznać należy wykształcenie respondentów. Różnice dotyczą m.in. opinii na temat poświęcani się pracy i gotowości do niesienia pomocy.

Przedsiębiorczość jest terminem, który kojarzy się pozytywnie. Rozmówcy koncentrują się na jej jasnym obliczu, pomijając wątki negatywne czy dwuznaczne moralnie.

Zakładanie firmy

Młodzi Polacy i Polki są bardzo przychylnie nastawieni do przedsiębiorczości. Prowadzenie własnego biznesu jest najbardziej pożądaną ścieżką kariery. Są bardziej zainteresowani prowadzeniem własnej firmy niż osoby z innych grup wiekowych. W międzynarodowym badaniu GEM 2020 odsetek dorosłych mieszkańców Polski uznających własną firmę za dobry sposób na zrobienie kariery wyniósł 78%. Z naszego badania wynika, że wśród osób do 30 r.ż. opinie te podziela aż 93% osób.

Co prawda odsetek osób poniżej 30 r.ż., które prowadzą własny biznes lub posiadają tego typu doświadczenie, jest stosunkowo niski (obie te grupy stanowiły 15% próby), ale aż 62% respondentów/tek rozważa w przyszłości założenie firmy. Na prowadzenie firmy lub posiadanie tego typu planów wpływają doświadczenia innych osób z najbliższego otoczenia. Bardziej skłonne są osoby posiadające tego typu wzorce w rodzinie lub w środowisku, w którym się obracają.

Z innych badań (np. MIWE 2020) wiemy, że Polki są jednymi z najbardziej przedsiębiorczych na świecie pod względem zakładania firm. Nasze badanie pokazuje, że wciąż są jednak w mniejszym stopniu niż ich rówieśnicy zainteresowane prowadzeniem firmy jako potencjalną ścieżką kariery. Natomiast nie czują się mniej przedsiębiorcze niż mężczyźni, a na samą przedsiębiorczość jako postawę patrzą szerzej niż oni (częściej nie tylko przez pryzmat prowadzenia firmy, lecz także innych form pracy oraz praktyk związanych z życiem prywatnym).

Tym, co zachęca do zakładania własnej działalności, niekoniecznie są zarobki. Są one istotne, ale bardziej pociąga możliwość samorealizacji oraz samostanowienia (nawet jeżeli będzie to oznaczało poważne ograniczenie czasu wolnego).

Główne bariery, co potwierdzają również inne badania (w tym wspomniany GEM oraz AGER 2020), to brak kapitału na start oraz strach przed porażką, która może zaważyć na stabilności finansowej i dalszej karierze zawodowej.

Młodzi Polacy i Polki są świadomi trudności biurokratycznych oraz finansowych, z którymi należy się zmierzyć, zakładając firmę. Mimo to większość (58%) z nich uważa, że byłaby w stanie sobie z nimi poradzić. Ciekawą różnicą pomiędzy grupą osób nieprowadzących nigdy firmy, a tymi, którzy posiadają takie doświadczenie, jest niedocenienie w tej pierwszej grupie trudności związanych z pozyskaniem klientów/kontrahentów.

Osoby posiadające doświadczenie prowadzenia firmy są raczej dobrze poinformowane w możliwościach wsparcia ich działalności. Stosunkowo duży odsetek młodych przedsiębiorców (65%) deklarował skorzystanie z jakieś formy wsparcia zewnętrznego na początku swej działalności.

Wpływ pandemii na myślenie o przedsiębiorczości

Doświadczenie pandemii wyraźnie uświadamia młodym Polakom ryzyka związane z prowadzeniem własnej działalności. Znane z mediów czy obserwowane we własnym otoczeniu problemy przedsiębiorców sprawiają, że młodzi postrzegają pracę „na swoim” przez pryzmat niepewności i braku poczucia bezpieczeństwa. Zwiększa to ostrożność w myśleniu o wyborze tej ścieżki zawodowej. Nie dziwią więc dane GUS pokazujące, że w 2020 roku o ponad 12% spadła liczba zakładanych firm.

Niemniej jednak, cześć młodych dostrzega w pandemii okazję. Nagła zmiana na rynku tworzy w naturalny sposób okazję biznesową, której wykorzystanie może przynieść lukratywne korzyści.

Inicjatywy sąsiedzkie to program wspierania rozwoju społeczności lokalnych poprzez ułatwienie im realizacji niewielkich, lokalnych projektów. Istotą programu jest wsparcie merytoryczne i finansowe inicjatyw małych grup sąsiedzkich na każdym etapie. Pomoc będzie dostępna od pojawienia się pomysłu na wspólne działania, poprzez jego doprecyzowanie, realizację, a nawet (jeśli będzie to możliwe i zasadne) powtórzenie i/lub rozwinięcie w ramach innych mechanizmów pobudzania aktywności mieszkańców Warszawy. Program przewiduje równomierne wsparcie pomysłów we wszystkich dzielnicach i aktywizację możliwie zróżnicowanych grup warszawiaków i warszawianek.

Inicjatywy sąsiedzkie to jeden z elementów szerszego systemu wspierania działań społecznych na rzecz sąsiedztwa, osiedla, dzielnicy i miasta, ze szczególnym naciskiem na tzw. unusual suspects, czyli osoby do tej pory nieaktywne lub będące poza radarem miejskich instytucji.

W ramach programu w każdym roku przeprowadzimy jeden–dwa konkursy na inicjatywy sąsiedzkie. Do złożenia wniosku z pomysłem na inicjatywę zachęcać będziemy wybrane grupy mieszkańców, które będą miały okazję współpracować zarówno na etapie opracowania pomysłu, jak i później – podczas realizacji inicjatywy. Co ważne, pomysły będą oceniane osobno w każdej dzielnicy, tak by zachęcić do aktywności mieszkańców z całej Warszawy.

Maksymalnie uproszczona procedura i stała współpraca z doświadczonymi animatorami pomoże osobom składającym i realizującym pomysł inicjatyw sąsiedzkich spokojnie i z poczuciem satysfakcji przejść przez swój pierwszy projekt. Liczymy, że nabyte umiejętności i doświadczenia zachęcą ich w przyszłości do podejmowania kolejnych działań, także na większą skalę i z wykorzystaniem bardziej skomplikowanych mechanizmów wsparcia.

Więcej o programie: www.inicjatywysasiedzkie.org.

Czas trwania marzec 2021 – grudzień 2023
Koordynatorzy projektu: Damian Jaworek i Jan Wiśniewski
Zespół: Marek Cywiński, Magdalena Gawin i Paweł Sielczak

Inicjatywy sąsiedzkie to program finansowany przez m.st. Warszawę.

Przestrzeń Praktyków Partycypacji jest jednym z projektów predefiniowanych realizowanych w ramach programu Aktywni Obywatele – Fundusz Krajowy. Celem projektu jest wzmocnienie środowiska praktyków partycypacji obywatelskiej i upowszechnienie oraz rozwój partycypacji obywatelskiej w Polsce.

Wydarzenia

Cele projektu chcemy osiągać m.in. poprzez organizację wydarzeń mających na celu wymianę doświadczeń, edukację i sieciowanie praktyków partycypacji:

Obecność w internecie

Ponadto w ramach Przestrzeni Praktyków Partycypacji rozbudujemy stronę partycypacjaobywatelska.pl. Będziemy z większą intensywnością umieszczać artykuły i inne treści na stronie, zaktualizujemy i przekształcimy bazę praktyków partycypacji oraz sekcję dotyczącą budżetów obywatelskich.

Mentoring

Uruchomimy także program mentoringowy (od 2021), w którym osoby niedoświadczone w prowadzeniu działań partycypacyjnych będą miały okazję skorzystać z doradztwa osób posiadających dużą wiedzę i praktykę w tym obszarze. Przy ich wsparciu „uczniowie” zaplanują i przeprowadzą działania partycypacyjne w swoich społecznościach lokalnych. Jako uzupełnienie relacji mentor-uczeń/uczniowie, zorganizujemy dla uczestników 2 wizyty studyjne do polskich miejscowości, w których doświadczenia związane z partycypacją są bogate i różnorodne.

Dialog

Innym działaniem, które przeprowadzimy w ramach projektu, będzie promocja podejmowania dialogu w lokalnych społecznościach. Wierzymy, że warto rozmawiać o rzeczach, które są ważne w wymiarze lokalnym i krajowym. Nie zawsze ta rozmowa musi być nakierowana na wypracowanie rozwiązań, jak dzieje się to w przypadku procesów partycypacji obywatelskiej, a raczej na samo poznanie różnych perspektyw i wsłuchanie się w potrzeby współobywateli, sąsiadów, mieszkańców tej samej miejscowości/dzielnicy. Bez umiejętności prowadzenia dialogu o rzeczach ważnych i aktualnych społecznie, partycypacja obywatelska jest trudna, a czasem wręcz niemożliwa, przez głęboko dzielące członków społeczności i społeczeństwa polskiego konflikty. Dlatego w przynajmniej 25 samorządach przeprowadzimy dialog publiczny na aktualny, ważny społecznie (i budzący emocje) temat.

 

Czas trwania kwiecień 2020 – luty 2024
Koordynatorka projektu: Agata Bluj
Zespół: Maria Adamowicz, Marcin Górecki, Maria Jagaciak, Katarzyna Pawłowska, Maria Perchuć-Żółtowska, Jan Wiśniewski

Projekt jest realizowany z dotacji programu Aktywni Obywatele – Fundusz Krajowy finansowanego z Funduszy EOG.